Ibilbideak
Atal honetan Lezoko Udalak "Lezoko ibilbideak" proiektuaren baitan markatuak dituen ibilbideak aurkituko dituzu. Ibilbide hauen bitartez, herritarren bizitzeko modu osasuntsuagoa sustatu nahi izan da eta natura eta ingurunearekin errespetua duen bizitza aktibo eta turismo jasangarriago bat bultzatu.
Bi dira funtsean Lezon egin daitezkeen ibilbide motak: bata herri barruan edo ingurunean eta bestea Jaizkibel mendian barrena. Bigarren horrek, noski, proposatzen dugun ibilbidearen aldaera ugari eduki ditzake, norberaren nahi edo egoerara moldatzeko.
Herri ingurunea - Ibilbide kulturala
Lezoko kasko historikoak arte handia du.
Plaza karratuaren ondoan dauden elementuei erreparatuz, balio arkitektoniko eta artistiko handiko eraikinak aurkituko ditugu.
Distantzia: 500 m
Denbora: 10 min
Maila: erraza
Gurutze Sainduaren basilika
Ezin daiteke alde batera utzi Gurutze Sainduaren irudi gotikoari egin behar zaion bisita. Irudia Gurutze Sainduaren basilikan dago. Hasieran ermita txikia zen arren, XVI. mendearen amaieran ustezko mirari batengatik irudiarekiko debozioa Euskadin zehar hedatuz joan zen. Hortaz, ermita zaharra kokatzen zen tokian oraingo basilika errenazentista eraikitzen hasi ziren. Irudiak berezitasun bat du: Europan bizarrik gabe hiru Kristo daude eta Lezokoa da horietako bat.
San Juan Batailatzailearen Parrokia
San Juan Batailatzailearen Parrokia ere bisita daiteke. Parrokiaren idatzizko lehenengo aipamena 1399. urtekoa da. Kasko historikoaren bestelako alderdi nabarmenak honako hauek dira: XVI. mendeko eraikinak, armarridun etxeak eta XVII. mendeko udaletxea, besteak beste.
Oinetxeak eta baserriak
Gainera, nabarmentzekoak dira ere herrian zehar dauden oinetxeak: Arpire-enea, Jamot-enea, Paskual-enea, kuartela, Zabala-etxea eta Andreone.
Horietaz gain, arkitektura aldetik balio handiko baserri ugari daude Lezon. Hala nola Olatzar, Borda, Minkura, Bordatxo, Darieta-zar "Daita", Miura, Iribarren, Gaintza, Apaiziartza, Itzua Bekoa, San Juan Iturria, Itxue, Galardi, Maisu Cristobal-enea, Susana-enea, Sagu-enea, Mandasayania, Pikandia-enea, Mariya-enea eta Txerrimuino.
Herri ingurunea - Ibilbide osasuntsuak
Distantzia: 2,3 km
Denbora: 29 min
Maila: erraza
Gurutze Sainduaren basilika
Ermita txiki bat zegoen lekuan eraiki zen basilika errenazentista hau XVI. mendean. Ermitan bizarrik gabeko Kristo gurutziltzatuaren bizantziar estiloan eginiko tailua zegoen; munduan existitzen diren gutxienetariko bat da eta antzinatik beneratua izan dena; kondaira ugari sortu dira bere inguruan. Aipagarria da, era berean, XVIII. mendeko erretaula ederra ere.
Kale Nagusia
Balio arkitektonikoko gunea, Gurutze Santuaren plazan hasten dena eta Andreone Jauretxean amaitu. XVI. mendea eta geroagoko armarridun oinetxeak aurki ditzakegu enkantuz beteriko kale honetan. Oinetxetako etxaurre batzuetan jabeen eta gertakarien berri aurki ditzakegu.
Andreone Jauretxea
XVII. mendeko armarridun oinetxea. Pinakulu batzuek amaitzen dute, dorretxeek zituztenak imitatuz. Gaur egun udal-liburutegia da. Historian zehar erabilera anitzak izan ditu famili etxetik espetxea izaterainokok.
Lezoandia Zuhaiztia, 'Markesane'
Lezon kokatua dagoen muinoaren gainean aurki dezakegu. Bertan Lezoandia etxea eraikia zegoen, izen bereko familiaren egoitza. Gaur egun etxe horren aztarnak ikus daitezke bertan. Leku ezinhobea badiatik sartzen den haize leuna eta herriaren bistaz gozatzeko.
Distantzia: 3,1 km
Denbora: 45 min
Maila: erraza
Zubitxo Labaderoa
Jaizkibeldik jaisten den urak sortutako Iparragirre errekatxoaren inguruan eraikitako labaderoa edo gobada-tokia. Alde banatan zituen hamar-hamabi gobarriz edo gobada marruskatzeko harriz osatua zegoen. Atzeko aldean beste putzu itxi bat ere bazuen gobara-lekuak, behiek ur garbia edan zezaten. Ondoren inguruan eraikitako hiriguneak guztiz desitxuratu badu ere, oraindik marruskatzeko harriak ikusi daitezke errekaren ubidean.
Baratze Parkea eta Zuhaiztia
Baratze Parkea norberaren barazkiak era ekologikoan egiteko aukera eskaintzeaz gain, aisialdi aktiborako topagunea da. Bertan, giza talde eta belaunaldi ezberdinen arteko elkarbizitza eta harremana areagotzen da. Baratza parkearen sarreran dago kokatua Zuhaiztia. Bertan mahaiak eta eserlekuak daude. Parkea eta baratzen eremua Olatzar erreka zeharkatzen duen egurrezko zubiaren bitartez lotuak daude, eremu guztiak bat eginez. Eremu honen helburua da herritarrentzako bilkura eta elkar trukatze gune bilakatzea.
Xoxolur Zuhaiztia
Lezoko kaskotik hurbilen dugun harizti esanguratsuena, balio natural handikoa eta Jaizkibel mendiko ibilbideetara sarrera. Gune lasaia eta udaran fresko egoteko leku aparta. Iparragirre errekan eta haren inguruetan garai bateko giza jardueren aztarnak topa daitezke. Errota zahar baten presaren hondakinak Goikoerrotan, zutik dagoen karobi bat eta karea egiteko erabili ziren beste hainbat zulo Karobietan, su-egur edo inaurkin bila joateko erabiltzen zen gurdibide zaharra. Hurbildu eta aurki itzazu!
Distantzia: 2,4 km
Denbora: 20 min
Maila: erraza
Lezoko Gurutze Santuaren Basilika
Ermita txiki bat zegoen lekuan eraiki zen basilika errenazentista hau XVI. mendean. Ermitan bizarrik gabeko Kristo gurutziltzatuaren bizantziar estiloan eginiko tailua zegoen; munduan existitzen diren gutxienetariko bat da eta antzinatik beneratua izan dena; kondaira ugari sortu dira bere inguruan. Aipagarria da, era berean, XVIII. mendeko erretaula ederra ere.
Kale Nagusia
Balio arkitektonikoko gunea, Gurutze Santuaren plazan hasten dena eta Andreone Jauretxean amaitu. XVI. mendea eta geroagoko armarridun oinetxeak aurki ditzakegu enkantuz beteriko kale honetan. Oinetxetako etxaurre batzuetan jabeen eta gertakarien berri aurki ditzakegu.
Andreone Jauretxea
XVII. mendeko armarridun oinetxea. Pinakulu batzuek amaitzen dute, dorretxeek zituztenak imitatuz. Gaur egun udal-liburutegia da. Historian zehar erabilera anitzak izan ditu famili etxetik espetxea izaterainokok.
Distantzia: 1,8 km
Denbora: 22 min
Maila: erraza
Lezoko Gurutze Santuaren Basilika
Ermita txiki bat zegoen lekuan eraiki zen basilika errenazentista hau XVI. mendean. Ermitan bizarrik gabeko Kristo gurutziltzatuaren bizantziar estiloan eginiko tailua zegoen; munduan existitzen diren gutxienetariko bat da eta antzinatik beneratua izan dena; kondaira ugari sortu dira bere inguruan. Aipagarria da, era berean, XVIII. mendeko erretaula ederra ere.
Kale Nagusia
Balio arkitektonikoko gunea, Gurutze Santuaren plazan hasten dena eta Andreone Jauretxean amaitu. XVI. mendea eta geroagoko armarridun oinetxeak aurki ditzakegu enkantuz beteriko kale honetan. Oinetxetako etxaurre batzuetan jabeen eta gertakarien berri aurki ditzakegu.
Andreone Jauretxea
XVII. mendeko armarridun oinetxea. Pinakulu batzuek amaitzen dute, dorretxeek zituztenak imitatuz. Gaur egun udal-liburutegia da. Historian zehar erabilera anitzak izan ditu famili etxetik espetxea izaterainokok.
Lezoandia Zuhaiztia, 'Markesane'
Lezon kokatua dagoen muinoaren gainean aurki dezakegu. Bertan Lezoandia etxea eraikia zegoen, izen bereko familiaren egoitza. Gaur egun etxe horren aztarnak ikus daitezke bertan. Leku ezinhobea badiatik sartzen den haize leuna eta herriaren bistaz gozatzeko.
Landa ingurunea - Ibilbide naturalak
Natura aprobetxatuz, ibilbide ugari egin daiteke. Hala, bi koloretako paisaiaz gozatu ahal izango dugu: batetik, mendien berdea, eta bestetik, Kantauri itsasoaren urdina. Egin daitekeen ibilbideetariko bat Lezon hasten da eta Jaizkibel mendia zeharkatuz, Hondarribiaraino iristen da.
Dorreen ibilbidea GR 121 ibilbidearen zatia da. Talaia ibilbidea bezala ere ezagutzen da.
Jaikibelen karlistaden garaiko bost dorre daude (sei ziren hasiera batean). Horiek guztiak zeharkatzen ditu ibilbide honek, Lezotik hasi eta Hondarribiaraino.
Jaizkibeleko bidea hartuta, Lezotik Hondarribiara doan errepidean, 4. eta 5. kilometroen artean, Taberna izeneko taberna dago. Horretatik 100m-ra aldapa gogorreko bidea dago. Hortik gora eginez, lehenengo dorreraino iristen da. Pasaiako eta Txingudiko badien artean estrategikoki kokatuta dago. Ibilbide horretan ez dago galtzerik. Betiere IE-ko norabidea hartu behar da.
1. eta 2. dorreen artean gure bidea errepide nagusiarekin elkartzen da, baina beti ere gailurreko lerroari jarraitu behar zaio. 3. eta 4. dorreen artean telekomunikazioko antena handiak aurkituko ditugu. Hori da gunerik altuena, Alleru gailurra (547 m). Karlistek San Enriqueko gotorlekua kokatzeko hautatu zuten. Bere aurriak egoera onean kontserbatzen dira, inguruko hormak eta barneko zenbait zatiketa bereiz baitaitezke. Ezin daiteke ingurua utzi antenen arteko behatokira hurbildu gabe. Bertako bistak izugarriak dira eta Bidasoako estuarioa, Irun eta Hondarribia modu paregabean ikus daitezke.
4. dorrean basoa agertzen hasten da Kantauri itsasoan itsasoratzen diren errekatxoen inguruan. 1999ra arte probintziako turismoko paradorea egon zen lekurako bidean Iskulin trikuharria dago. Historiaurreko aztarna gehienak 4. eta 5. dorreen artean daude. Horien artean, bi trikuharri eta bi harrespil.
5. dorrearen ondoren Guadalupeko Amabirjinaren Santutegia ikusten hasten da. Aldapa oso gogorra igo ostean iritsiko gara bertara.
Horra iritsita, bi aukera daude: Hondarribiara jaisten den bidea hartu edo abiapuntura buelta egin Artzainaren Etxetik, eguterako aldetik, igarotzen den baso-pista hartuta.
Jaizkibeleko hegoaldeko magala zeharkatzen duen 11 km-ko mendiko ibilbidea. Oinez egiteko diseinatua, baina mendian ibiltzea ohituta daudenentzat gomendatua. Nahiz eta hasiera malkartsua izan, 2. km-tik aurrera ibilbidea erosoagoa bihurtzen da. Ikuspegi panoramiko ederrak eta garrantzia kultural eta historiko handia duten elementuak ikusi daitezke.
Distantzia: 11 km
Denbora: 3 h 30 min
Maila: erdia
Malda metatua: 1042 m
Xoxolurra parkea
Iparragirreko errekan eta haren inguruetan garai bateko giza jardueren aztarnak topa daitezke. Errota zahar bateko presaren hondakinak Goikoerrotan, zutik dagoen karobi bat eta karea egiteko erabili ziren beste zenbait zulo Karobietan, su egur edo inaurkin bila joateko erabiltzen zen gurdibide zaharra...
Xoxolurra parkea
Iparragirre depositua
Lezon erabiltzen diren urak Jaizkibel menditik eta Añarbeko urtegitik datoz. Iparragirreko depositua 1915ean eraiki zuten, eta herriko zaharrena da. Bere 220 metro kuboko edukierarekin handiena ere izan zen Arriandiko depositua eraiki zuten arte. Iparragirre baserriaren horma zaharrak ondo-ondoan ditu.
Iparragirre depositua
Torreazpi putzua
2011n Lezoko Unibertsitateko Udalak Eusko Jaurlaritzako Ingurumen, Lurralde Plangintza, Nekazaritza eta Arrantza Sailaren laguntzarekin tamaina txikiko hezegune hau eratu zuen, urgune gutxi dituen eremu batean, anfibio, hegazti eta ur-intsektuentzako mesedegarri izateko.
Torreazpi putzua
Amezti baserria
XIX. mendean eraikitako baserri txikia da Amezti. Eta artzaintza izan da beti bertako jarduera nagusia, historiaurreko garaietatik Jaizkibel mendian ondo errotutako ogibidea. Ardi-abereak balio handikoak ziren produktuak ematen ditu: gazta, esnea, larrua, artilea eta haragia, besteak beste.
Amezti baserria
Erdi mailako mendi-ibilbidea, edonork oinez egiteko pentsatua. Ibilbidea Jaizkibelen hegoaldetik doa eta baserri ederretako auzoak zeharkatzen ditu. Nabarmentzekoak, antzinako animalientzako bideen aztarnak eta Plataiturri iturria.
Distantzia: 4,5 km
Denbora: 1 h 45 min
Maila: erdia
Malda metatua: 367 m
Lorbide bidea
Olazar baserritik Sarastiko harrobira doan gurdibidea oso zaharra da, eta zenbait lekutan garai bateko harlauza handiak ikus daitezke. Bide honetan barrena gero itsasontzien eraikuntzan erabiliko ziren haritz enborrak garraiatzen ziren. Lorbide baserriaren hondakinak ere bertako gain batean daude.
Lorbide bidea
Plataiturri iturria
Ur biltegiak eraiki aurreko garaietan iturriak erabiltzen ziren etxe eta baserrietako beharrak asetzeko. Edan, arraina garbitu edo gobara egiten zen horietan. Gaurdaino iraun duten artean Plataiturri da ederrenetako bat. Bertako urak garbiak eta freskoak dira.
Plataiturri iturria
Asfaltatutako ibilbidea, bizikletaz zein oinez egiteko prestatua. Ibilbideak Altamira zeharkatzen du eta landa atlantikoko lursail tipikoetatik zehar murgiltzen da, Darietazarra eta Miura bezalako baserri garrantzitsuenak pilatzen diren lekuetan. Paseo atsegina eta gomendagarri edonorentzat.
Distantzia: 3,4 km
Denbora oinez: 1 h
Denbora bizikletaz: 20 min
Maila: erraza
Malda metatua: 180 m
Darietazarra baserria
Darietako kaskoa leku estrategikoa da. Bertatik Lezoko barruti guztia ikusten da, baina baita Donostia, Pasaiako portua, Errenteria eta Aiako harria ere. 1874an liberalek gotorleku bat eraiki zuten bertan. Gerra amaitutakoan, ordea, suntsitu egin zuten. Erdi Arokoa den Darietazarra baserriak aldiz zutik dirau.
Darietazarra baserria
Miura baserria
Miurako mugarria izen bereko baserriaren parean dago, bideaz beste aldean. Seinale bezala bi letra dauzka, L (Lezo) eta O (Oiartzun), eta marra bat goiko aldean. Garai batean Hondarribia eta Oiartzunen arteko jurisdikzioak banatzen zituen mugarri zaharra ere ondoan dauka, zenbaki erromatar eta guzti.
Miura baserria
Begiratokia
Lezon sagardiak ziren nonahi, eta dolare jatorrak zenbait etxe eta baserritan. Bertako portutik Ternuara abiatzen ziren baleazaleek ere sagardoz hornitzen zituzten beren ontziak. Aurrezaurre sagarrondo sailak ikus daitezke, eta bere garaian sagardotegi izandako Bordatxo baserria.
Begiratokia